| İNSAN
HAKLARI
EVRENSEL BEYANNAMESİ
MADDE 1 :Tüm insanlar özgür, değer ve hak
bakımından eşit olarak doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler.
Birbirlerine karşı kardeşlik düşünceleriyle davranmalıdırlar.
MADDE 2 : Herkes; ırk, renk, cinsiyet,
dil, din, siyasal ya da başka inançlarına bakılmaksızın eşit
haklara sahiptir. ınsanlar ulusal ve toplumsal kökenleri,
zenginlikleri, doğuş farklılıkları ya da herhangi başka bir
ayrım gözetilmeksizin bu bildirgede belirtilen tüm haklardan
ve özgürlüklerden yararlanabilirler.
MADDE 3 : Yaşamak, özgürlük ve kişi güvenliği
herkesin hakkıdır.
MADDE 4 : Hiç kimse kölelik ya da kulluk
altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü
biçimiyle yasaktır.
MADDE 5 : Hiç kimseye işkence yapılamaz;
kıyıcı, insanlık dışı, onur kırıcı ceza ve davranışlar uygulanamaz.
MADDE 6 : Herkes nerede olursa olsun, yasal
haklarının tanınması hakkına sahiptir.
MADDE 7 : Herkes yasalar karsısında eşittir
ve ayrımsız olarak yasaların koruyuculuğundan eşit olarak
yararlanma hakkına sahiptir. Herkesin, bu bildirgeyle belirtilen
haklarına ters düşen ayırt edici davranışlar için yapılacak
kışkırtmalara karşı eşit korunma hakkı vardır.
MADDE 8 : Herkesin, kendisine anayasa ya
da yasalarla tanınan temel haklarının yok edilmesi ya da zedelenmesi
girişimine karsı ulusal mahkemelere başvuru hakkı vardır.
MADDE 9 : Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz,
alı konamaz ya da sürülemez.
MADDE 10 : Herkes, haklarının, görevlerinin
ya da kendisine cezai sorumluluk yükleyecek herhangi bir suçlamanın
belirlenmesinde tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız
bir mahkeme tarafından adilane ve acık olarak görülmesi hakkına
sahiptir.
MADDE 11 :
a) Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması
için kendisine gerekli tüm koşulların sağlandığı açık bir
yargılanma sonucunda yasalarca suçlu olduğu saptanmadıkça
suçsuz sayılır.
b) Hiç kimse, işlendikleri sırada ulusal
ya da uluslararası hukuka göre suç oluşturmayan eylemlerden
ya da ihmallerden dolayı mahkum edilemez. Bunun için, suçun
işlendiği sırada uygulanan cezadan daha şiddetli bir ceza
verilemez.
MADDE 12 : Hiç kimsenin özel yaşamına, ailesine
konut dokunulmazlığına ya da yazışma özgürlüğüne keyfi olarak
karışılamaz; kimsenin onur ve ününe karşı kötü davranışlarda
bulunulamaz. Herkesin bu karışma ve kötü davranışlara karşı
yasalarla korunma hakkı vardır.
MADDE 13 :
a) Herkesin, herhangi bir devletin toprakları
üzerinde serbestçe yolculuk yapma ve yasama hakkı vardır.
b) Herkes, kendi ülkesi içinde olmak üzere,
herhangi bir ülkeden ayrılmak ve ülkesine yine dönmek hakkına
sahiptir.
MADDE 14 :
a) Herkesin, baskı ve kıyıcılık karsısında
başka ülkelere sığınma ve bu ülkeler tarafından sığınık olarak
kabul edilmesi hakkı vardır.
b) Bu hak, adi bir suçun işlenmesi ya da
Birleşmiş Milletlerin ilke ve amaçlarına ters düşen etkinliklere
dayanan kovuşturmalar durumunda ileri sürülemez.
MADDE 15 :
a) Herkesin bir vatandaşlığa hakkı vardır.
b) Hiç kimse keyfi olarak vatandaşlığından
ya da vatandaşlığını değiştirmek hakkından yoksun bırakılamaz.
MADDE 16 :
a) Evlilik cağına varan her erkek ve kadın,
ırk, vatandaşlık ya da din bakımlarından hiçbir sınırlamaya
bağlı olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına sahiptir.
Evlilik bakımından, kadın ve erkek evliliğin sürdürülmesinde,
bozulmasında eşit haklara sahiptir.
b) Evlenme bağıtı ancak evlenecek kişilerin
özgür ve tam isteğiyle yapılır.
c) Aile, toplumun doğal ve temel öğesidir;
toplum ve devlet tarafından korunma hakkına sahiptir.
MADDE 17 :
a) Herkes tek basına ya da başkalarıyla
birlikte mal ve mülk edinme hakkına sahiptir.
b) Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden
yoksun bırakılamaz.
MADDE 18 : Herkes düşünce, vicdan ve din
özgürlüğü hakkına sahiptir. Buna göre, herkes din ya da inanç
değiştirmekte özgürdür. Ayrıca dinini ya da inancını tek başına
ya da toplulukla birlikte açık olarak ya da özel olarak öğretim,
uygulama, ibadet ve ayinlerle açıklama özgürlüğüne sahiptir.
MADDE 19 : Herkesin düşünme ve anlatma özgürlüğü
vardır. Buna göre, hiç kimse düşüncelerinden dolayı rahatsız
edilemez. Ayrıca ülke sınırları söz konusu olmaksızın bilgi
ve düşünceleri her türlü araçla aramak, sağlamak ve yaymak
hakkına sahiptir.
MADDE 20:
a) Herkes barışçıl yollarla toplantı yapmak,
dernek kurmak ve derneğe katılmak hakkına ve özgürlüğüne sahiptir.
b) Hiç kimse bir derneğe üye olmaya zorlanamaz.
MADDE 21 :
a) Herkes, doğrudan doğruya ya da serbestçe
seçilmiş temsilciler aracılığıyla, ülkesinin devlet işleri
yönetimine katılma hakkına sahiptir.
b) Herkesin, ülkesindeki devlet hizmetinden
eşitlikle yararlanma hakkı vardır.
c) Hükümet yetkisinin temeli halkın iradesidir;
halk bu iradesini gizli ya da açık bir şekilde özgürce oy
vermelerinin sağlandığı devreli ve dürüst seçimlerle belirtir.
MADDE 22 : Herkesin, toplumun bir üyesi
olması nedeniyle sosyal güvenliğe hakkı vardır. ınsanların
onur ve kişiliklerinin özgürce gelişmesi için zorunlu olan
ekonomik, toplumsal ve kültürel hakların, ulusal cabalar ve
uluslararası işbirliği yoluyla her devletin örgütleri ve kaynaklarıyla
orantılı olarak gerçekleştirmesine hakları vardır.
MADDE 23 :
a) Herkes, çalışma, işini özgürce seçme,
adil ve uygun çalışma şartlarının sağlanması ve işsizlikten
korunma haklarına sahiptir.
b) Herkesin, hiçbir ayrım gözetilmeksizin,
eşit çalışma karşılığında eşit ücret almaya hakkı vardır.
c) çalışan herkesin, kendisine ve ailesine
insanlık onuruna uygun bir yaşam sağlayan ve gerekirse her
türlü toplumsal koruma araçlarıyla da tamamlanan adil ve uygun
bir ücrete hakkı vardır.
d) Herkesin, çıkarlarını korumak için sendikalar
kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır.
MADDE 24 : Herkesin dinlenmeye, eğlenmeye,
özellikle çalışma suresinin uygun biçimde sınırlanmasına ve
belirli devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır.
MADDE 25 :
a) Herkesin gerek kendisine gerekse ailesi
için, beslenme, giyim, barınma, sağlık ve öteki sosyal hizmetler
de içinde olmak üzere; sağlığını ve güvencini sağlayacak,
uygun bir yaşam düzeyine hakkı vardır. ışsizlik, hastalık,
dulluk, yaşlılık ya da geçim olanaklarından kendi isteği ve
iradesi dışında yoksun kalma gibi durumlarda sosyal güvenlik
hakkına sahiptir.
b) Analık ve çocukluk, özel koruma ve yardım
görme hakkına sahiptir. Bütün çocuklar, evlilik içinde ya
da dışında doğsunlar aynı sosyal korunmadan yararlanırlar.
MADDE 26 :
a) Herkes eğitim görme hakkına sahiptir.
Eğitim parasızdır; hiç değilse ilk ve temel eğitim aşamalarında
böyle olmalıdır. ılk öğrenim ve eğitim zorunludur. Teknik
ve mesleki öğretimden herkes yararlanabilmelidir. Yüksek öğretim,
diğerlerine göre herkese tam eşitlikle açık olmalıdır.
b) Eğitimin amacı, insan kişiliğinin tam
ve özgürce gelişmesi, insan hak ve özgürlüklerine saygının
güçlenmesi olmalıdır. Bütün milletler, ırk ve din grupları
arasındaki anlayış, hoşgörü ve dostluğu özendirmeli ve Birleşmiş
Milletlerin barışın sürdürülmesi yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir.
MADDE 27 :
a) Herkes, toplumdaki kültürel çalışmalara
serbestçe katılmak, güzel sanatlarla ilgilenmek, bilimsel
ilerlemenin getirdiği yararlara ortak olmak ve bundan yararlanma
hakkına sahiptir.
b) Herkesin, sahibi bulunduğu her türlü
bilim, edebiyat ya da sanat yapıtlarından doğan moral ve maddi
çıkarların korunması hakkı vardır.
MADDE 28 : Herkesin, bu bildirgede öngörülen
hak ve özgürlüklerin tam uygulanmasını sağlayacak bir toplumsal
ve uluslararası düzene hakkı vardır.
MADDE 29 :
a) Herkesin kişiliğinin tam ve özgür gelişmesi,
içinde yaşadığı topluma karşı görevlerini yerine getirmesiyle
olanaklıdır.
b) Herkes, haklarını kullanmak ve özgürlüklerinden
yararlanmak konusunda; ancak yasalarla sırf başkalarının hak
ve özgürlüklerinin tanınmasını ve bunlara saygı gösterilmesini
sağlamak amacıyla ve toplumun ahlak, düzen ve genel gönencinin
gereklerini karşılamak için belirlenmiş kurallara bağlıdır.
c) Bu hak ve özgürlükler hiçbir şekilde
Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine ters düşecek biçimde
kullanılamaz.
MADDE 30 : Bu bildirgenin hiçbir yargısı,
içinde yayınlanan hak ve özgürlüklerin bir devlet, sınıf ya
da kişi tarafından yok edilmesini güden bir çalışmaya girişmeye
ya da eylemli olarak bunu islemeye herhangi bir hak getirir
nitelikte yorumlanamaz.
|
